„Córeczka mojej znajomej jest młodsza i już sama obraca się na brzuch”.
„W aplikacji napisali, że w tym wieku dziecko powinno już robić obroty”.
„Na grupie wszystkie sześciomiesięczne niemowlęta już się turlają”.
Patrzysz na swojego malucha i zaczynasz się martwić, bo dziecko nie przewraca się jeszcze z pleców na brzuch. Leży, bawi się zabawkami, może nawet próbuje obrócić się na bok, ale pełnego obrotu nadal nie ma.
Czy sześciomiesięczne dziecko powinno już umieć się obracać? Czy trzeba zacząć z nim ćwiczyć? A może ma jeszcze czas?
Najważniejsza wiadomość brzmi: ukończenie 6. miesiąca życia nie jest granicą, po której brak obrotu z pleców na brzuch automatycznie oznacza opóźnienie rozwoju.
Dużo ważniejsze jest to, jak wygląda cały rozwój ruchowy dziecka.
Czy maluch zdobywa kolejne umiejętności? Czy podejmuje próby obrotu? Czy pracuje obiema stronami ciała? Jak podpiera się na brzuchu? Czy sięga po zabawkę znajdującą się z boku? Czy potrafi przenieść ciężar ciała?
Bo rozwój niemowlęcia to nie lista zadań do wykonania dokładnie w określonym tygodniu życia. Kolejne umiejętności powinny pojawiać się na bazie tego, czego ciało nauczyło się wcześniej.
Dziecko nie przewraca się w 6. miesiącu – czy to już opóźnienie?
Nie musi nim być.
Według aktualnych kamieni milowych CDC większość dzieci około 6. miesiąca życia potrafi już obrócić się z brzucha na plecy, podpiera się na wyprostowanych ramionach w leżeniu na brzuchu i podpiera rękami podczas siedzenia.
CDC przyjmuje jako kamienie milowe umiejętności wykonywane przez co najmniej około 75% dzieci w danym wieku. Podkreśla jednak również, że taka lista nie jest narzędziem diagnostycznym i nie zastępuje indywidualnej oceny rozwoju.
Pełny, kontrolowany obrót z pleców na brzuch może pojawić się trochę później. Materiały fizjoterapii dziecięcej NHS wskazują okres około 6.–8. miesiąca jako czas, w którym dzieci zwykle uczą się swobodnie obracać pomiędzy leżeniem na plecach i na brzuchu.
Dlatego dziecko, które właśnie skończyło 6 miesięcy i jeszcze nie wykonuje pełnego obrotu na brzuch, może nadal rozwijać się prawidłowo.
Ale zamiast patrzeć wyłącznie na kalendarz, warto zobaczyć, co dzieje się w całym jego rozwoju.
Ważniejsza od samego obrotu jest harmonijność rozwoju
Wyobraźmy sobie dwoje sześciomiesięcznych dzieci. Żadne z nich nie wykonuje jeszcze pełnego obrotu z pleców na brzuch.
Pierwsze dziecko swobodnie obraca głowę w obie strony. Łączy dłonie nad klatką piersiową, chwyta stopy, sięga po zabawkę znajdującą się z boku, obraca się do leżenia bokiem. Na brzuchu stabilnie się podpiera, przenosi ciężar z jednej ręki na drugą i coraz częściej podejmuje próby obrotu.
Drugie dziecko również ma 6 miesięcy, ale rzadko obraca głowę w jedną stronę, niechętnie leży na brzuchu, nie sięga po zabawki znajdujące się z boku, nie przenosi ciężaru ciała i od kilku tygodni nie pojawiają się u niego nowe możliwości ruchowe.
W obu przypadkach możemy powiedzieć:
„Dziecko nie przewraca się jeszcze na brzuch”.
Ale z punktu widzenia fizjoterapeuty są to zupełnie inne sytuacje.
W pierwszym przypadku widzimy dziecko, które prawdopodobnie jest w drodze do zdobycia nowej umiejętności.
W drugim brak obrotu może być jednym z kilku elementów pokazujących, że rozwój wymaga dokładniejszej oceny.
Dlatego podczas konsultacji nie pytamy wyłącznie:
„Czy już się obraca?”
Interesuje nas przede wszystkim:
„Jak dziecko dochodzi do tej umiejętności i co potrafi już zrobić wcześniej?”
Obrót nie pojawia się nagle – dziecko przygotowuje się do niego wcześniej
Zanim niemowlę samodzielnie przewróci się z pleców na brzuch, zwykle przez pewien czas ćwiczy wiele mniejszych elementów potrzebnych do wykonania całego ruchu.
Zwróć uwagę, czy dziecko:
- swobodnie obraca głowę w obie strony,
- potrafi utrzymać głowę w osi ciała,
- patrzy za zabawką i przenosi wzrok przez środek ciała,
- łączy dłonie nad klatką piersiową,
- sięga po zabawkę raz jedną, raz drugą ręką,
- sięga po przedmiot znajdujący się z boku,
- unosi nogi i dotyka kolan lub stóp,
- skręca miednicę,
- obraca się do leżenia bokiem,
- podejmuje próby obrotu, nawet jeśli nie potrafi go jeszcze dokończyć,
- na brzuchu stabilnie podpiera się na przedramionach lub wyprostowanych rękach,
- potrafi przenieść ciężar na jedną rękę i drugą sięgnąć po zabawkę.
Jeżeli widzisz wiele takich elementów, to dobry znak. Dziecko zdobywa doświadczenia potrzebne do wykonania obrotu.
Nie musi jeszcze potrafić całego ruchu, żeby było widać, że jego rozwój idzie w tym kierunku.
Więcej uwagi wymaga sytuacja, kiedy dziecko nie podejmuje żadnych prób zmiany pozycji, prawie nie sięga na boki, nie potrafi stabilnie podeprzeć się na brzuchu albo zdecydowanie unika jednej strony.
Dlaczego dziecko nie przewraca się jeszcze na brzuch?
Przyczyn może być wiele. Sam brak obrotu nie pozwala stwierdzić, która z nich dotyczy konkretnego dziecka.
1. Dziecko po prostu potrzebuje trochę więcej czasu
Tempo rozwoju niemowląt jest indywidualne.
Jedno dziecko przez wiele tygodni ćwiczy leżenie bokiem, przenoszenie ciężaru i sięganie, a potem w ciągu kilku dni zaczyna wykonywać pełne obroty. Inne odkrywa obrót wcześniej i szybko zaczyna wykorzystywać go jako sposób przemieszczania się.
Sam późniejszy obrót nie musi więc oznaczać problemu, jeżeli pozostałe elementy rozwoju pojawiają się harmonijnie.
Nie chodzi o to, żeby dziecko wykonało każdą umiejętność jak najwcześniej.
Chodzi o to, żeby jego ruch stawał się coraz bardziej różnorodny, swobodny i samodzielny.
2. Dziecko ma za mało okazji do swobodnego ruchu
Niemowlę uczy się nowych umiejętności przede wszystkim poprzez własną aktywność.
Najlepszym miejscem do tego jest stabilna mata na podłodze.
Jeśli znaczną część czasu dziecko spędza w foteliku samochodowym poza podróżą, leżaczku, bujaku albo innych sprzętach ograniczających swobodny ruch, ma mniej okazji do:
- obracania się,
- sięgania,
- pracy nóg,
- skręcania tułowia,
- przenoszenia ciężaru,
- samodzielnego eksperymentowania z pozycjami.
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca niemowlętom kilka okresów aktywności w ciągu dnia, szczególnie poprzez interaktywną zabawę na podłodze.
Więcej o tym, dlaczego nie warto przyspieszać kolejnych etapów i jak ważna jest swoboda ruchu, możesz przeczytać w naszym artykule „Nie przyspieszaj rozwoju dziecka”.
3. Dziecko nie czuje się dobrze w leżeniu na brzuchu
Obrót z pleców na brzuch ma sens wtedy, kiedy po jego wykonaniu dziecko potrafi coś w tej pozycji zrobić.
Jeśli na brzuchu maluch:
- szybko zaczyna płakać,
- szeroko rozkłada ręce,
- nie potrafi stabilnie się podeprzeć,
- mocno odgina głowę i tułów,
- „pływa”, unosząc jednocześnie ręce i nogi,
- nie potrafi przenieść ciężaru na bok,
może mieć mniej motywacji i mniej możliwości do samodzielnego wykonania obrotu.
Nie oznacza to, że należy pozostawiać płaczące dziecko na brzuchu „aż się przyzwyczai”.
Lepiej zastosować krótsze, częstsze zabawy, odpowiednio ułatwić pozycję i stopniowo zwiększać komfort malucha.
Jeżeli mimo takich prób leżenie na brzuchu pozostaje dużym problemem, warto poszukać przyczyny podczas konsultacji fizjoterapeutycznej.
4. Dziecko preferuje jedną stronę
Czasami rodzic zauważa, że maluch:
- prawie zawsze patrzy w prawo,
- częściej sięga jedną ręką,
- obraca się na bok wyłącznie w jednym kierunku,
- jedna strona ciała wydaje się aktywniejsza,
- na brzuchu stale podpiera się w ten sam sposób.
Niewielkie różnice pomiędzy stronami mogą pojawiać się podczas nauki nowych umiejętności. Jeżeli jednak preferencja jest wyraźna i stale się powtarza, może utrudniać rozwój płynnego obrotu w obie strony.
Jeżeli obserwujesz u dziecka taką tendencję, przeczytaj również nasz artykuł „Asymetria u niemowląt – przyczyny, skutki i co możesz zrobić już dziś?”.
5. Dziecko ma trudność z kontrolą głowy, tułowia lub przenoszeniem ciężaru
Obrót nie polega na tym, że dziecko jest po prostu „wystarczająco silne”.
To złożony ruch wymagający współpracy:
- wzroku,
- głowy,
- obręczy barkowej,
- rąk,
- tułowia,
- miednicy,
- nóg.
Dziecko musi umieć skręcić ciało, przenieść ciężar na bok i dostosować napięcie mięśniowe do zmieniającej się pozycji.
Dlatego przypadkowe ćwiczenia „na wzmocnienie mięśni” nie zawsze rozwiązują trudność.
Najpierw warto ustalić, którego elementu ruchu dziecku brakuje.
Dziecko nie przewraca się i korzysta głównie z jednej strony?
To sytuacja, której warto przyjrzeć się dokładniej.
Jeżeli maluch podejmuje próby obrotu tylko przez jeden bok, nie musi to jeszcze oznaczać problemu. Na początku nauki nowych umiejętności dzieci często odkrywają jedną łatwiejszą drogę.
Z czasem chcemy jednak widzieć różnorodność.
Dziecko powinno mieć możliwość patrzenia, sięgania, podpierania się i obracania w obu kierunkach.
Jeżeli przez dłuższy czas stale wybiera tylko jedną stronę, warto ocenić, czy nie wynika to z wcześniejszej asymetrii, ograniczenia ruchomości szyi, różnicy w podporze lub innego sposobu pracy jednej strony ciała.
Taka asymetria może być później widoczna również w kolejnych etapach rozwoju – na przykład podczas pełzania.
Więcej na ten temat znajdziesz w artykule „Niemowlę pełza asymetrycznie – czy trzeba to korygować?”.
Dziecko urodziło się przedwcześnie? Pamiętaj o wieku skorygowanym
U wcześniaka rozwój ruchowy należy oceniać z uwzględnieniem wieku skorygowanego.
Jeżeli dziecko urodziło się 8 tygodni przed przewidywanym terminem porodu i ma obecnie 6 miesięcy wieku kalendarzowego, rozwojowo porównujemy je raczej z dzieckiem około czteromiesięcznym.
Oczekiwanie w takiej sytuacji wszystkich umiejętności typowych dla sześciomiesięcznego niemowlęcia może prowadzić do niepotrzebnego niepokoju.
Dlatego informacja o wcześniactwie jest bardzo ważna podczas oceny kamieni milowych.
Jak wspierać naukę obrotu w domu?
Nie musisz wykonywać z dzieckiem długiego zestawu ćwiczeń kilka razy dziennie.
Dużo ważniejsze jest stworzenie sytuacji, w których maluch sam będzie chciał wykonać ruch.
Zapewnij bezpieczną przestrzeń na podłodze
Najlepszym miejscem do swobodnego treningu będzie stabilna mata rozłożona na podłodze.
Kanapa czy łóżko są miękkie, utrudniają dziecku uzyskanie dobrego podporu, a dodatkowo stają się niebezpieczne w momencie, kiedy maluch niespodziewanie wykona swój pierwszy obrót.
Codzienna zabawa na macie wspiera możliwość swobodnego ruchu i eksplorowania otoczenia. Taką aktywność zaleca również WHO w wytycznych dotyczących ruchu niemowląt.
Podawaj zabawkę z boku, a nie zawsze nad głową
Pokaż dziecku interesujący przedmiot, a następnie przesuń go powoli na bok.
Nie podawaj zabawki od razu do ręki.
Pozwól dziecku:
- obrócić głowę,
- spojrzeć w bok,
- sięgnąć,
- przenieść ciężar,
- spróbować skręcić tułów.
CDC również proponuje umieszczanie zabawki nieco poza zasięgiem dziecka jako prosty sposób zachęcania sześciomiesięcznego niemowlęcia do obrotu.
Aktywizuj obie strony
Jeżeli dziecko zdecydowanie chętniej patrzy w prawo, nie ustawiaj wszystkich atrakcyjnych przedmiotów po prawej stronie tylko dlatego, że wtedy jest spokojniejsze.
Pokazuj zabawki również z lewej strony i zmieniaj swoje położenie podczas zabawy.
Nie chodzi jednak o siłowe obracanie głowy czy wielokrotne wykonywanie ruchu za dziecko.
Pomagaj tylko tyle, ile dziecko potrzebuje
Jeśli dziecko zaczyna obrót, ale zatrzymuje się w połowie, możesz delikatnie pomóc mu przez miednicę lub nogę, a następnie zaczekać, aż samo dokończy ruch.
Pomoc powinna być tylko małą podpowiedzią.
Nie chodzi o mechaniczne przetaczanie dziecka wiele razy z jednej strony na drugą.
Buduj komfort w leżeniu na brzuchu
Zamiast jednej długiej sesji zakończonej płaczem, wybierz kilka krótszych zabaw w ciągu dnia.
Połóż się przed dzieckiem.
Pokaż mu swoją twarz, lustro lub interesującą zabawkę.
Pomóż ustawić ręce tak, aby łatwiej było mu się podeprzeć.
Jeśli każda próba kończy się dużym napięciem, prężeniem lub płaczem, problem może wymagać indywidualnej oceny.
Kiedy warto skonsultować dziecko z fizjoterapeutą?
Jeżeli dziecko nie przewraca się, sam wiek nie jest jedynym kryterium do podjęcia decyzji o konsultacji.
Warto sprawdzić rozwój wcześniej, jeśli oprócz braku obrotu obserwujesz inne sygnały.
Umów konsultację, jeżeli dziecko:
- nie podejmuje żadnych prób obracania się,
- około 5.–6. miesiąca nie sięga po przedmioty znajdujące się z boku,
- ma wyraźną trudność z leżeniem na brzuchu,
- nie buduje stabilnego podporu,
- nie przenosi ciężaru ciała na boki,
- stale obraca głowę w jedną stronę,
- próbuje obracać się wyłącznie przez jeden bok,
- wyraźnie mniej używa jednej ręki lub nogi,
- ma trudność z kontrolą głowy,
- wydaje się bardzo sztywne albo bardzo wiotkie,
- od dłuższego czasu nie pojawiają się nowe możliwości ruchowe,
- zbliża się do 8. miesiąca i nadal nie obraca się pomiędzy plecami a brzuchem,
- utraciło umiejętność, którą wcześniej potrafiło wykonać.
Materiały fizjoterapii dziecięcej NHS wskazują, że dzieci w wieku około 6.–8. miesiąca zwykle potrafią obracać się pomiędzy leżeniem na plecach i na brzuchu. NHS zwraca również uwagę na różnice w ruchu i napięciu pomiędzy prawą i lewą stroną ciała oraz utratę wcześniej zdobytych umiejętności.
Nie trzeba jednak czekać do konkretnego miesiąca, jeśli sposób poruszania dziecka po prostu Cię niepokoi.
Obawy rodzica są ważną częścią oceny rozwoju.
Co sprawdza fizjoterapeuta, kiedy dziecko nie przewraca się?
Na konsultacji nie oceniamy wyłącznie tego, czy dziecko wykona obrót.
Patrzymy na cały rozwój ruchowy.
Sprawdzamy między innymi:
- kontrolę głowy i tułowia,
- swobodę ruchu w obie strony,
- sposób sięgania po zabawkę,
- pracę prawej i lewej ręki,
- aktywność nóg,
- podpór na brzuchu,
- możliwość przenoszenia ciężaru,
- pracę obręczy barkowej i miednicy,
- rotację tułowia,
- próby obrotu,
- napięcie mięśniowe,
- wcześniejsze etapy rozwoju.
Interesuje nas również to, czy rozwój dziecka jest harmonijny.
Czasami okazuje się, że maluch potrzebuje po prostu trochę więcej czasu oraz większej liczby okazji do swobodnej zabawy na podłodze.
Czasami wystarczy zmienić kilka codziennych aktywności i pokazać rodzicom, jak ułatwiać konkretny element ruchu.
A czasami brak obrotu jest jednym z kilku sygnałów i warto dokładniej przyjrzeć się rozwojowi.
Więcej o tym, co oceniamy podczas takiej konsultacji, możesz przeczytać na stronie Fizjoterapia niemowląt – Fizjo-Pediatria.
6 miesięcy i brak obrotu – najważniejszy jest cały rozwój dziecka
Jeżeli Twoje sześciomiesięczne dziecko nie przewraca się jeszcze z pleców na brzuch, nie oznacza to automatycznie, że jego rozwój jest opóźniony.
Nie patrz jednak wyłącznie na kalendarz.
Zobacz, czy dziecko:
- zdobywa nowe możliwości,
- coraz swobodniej porusza się na macie,
- używa obu stron ciała,
- potrafi sięgać i przenosić ciężar,
- dobrze radzi sobie na brzuchu,
- podejmuje próby zmiany pozycji.
Harmonijny rozwój nie oznacza wykonania każdego kamienia milowego dokładnie w określonym tygodniu.
Oznacza, że dziecko stopniowo zdobywa nowe doświadczenia ruchowe, a jego repertuar możliwości się zwiększa.
Dlatego kiedy rodzic mówi:
„Moje dziecko ma 6 miesięcy i jeszcze się nie obraca”,
odpowiedź nie zawsze brzmi:
„Spokojnie, ma jeszcze czas”.
Ale nie zawsze brzmi też:
„Powinno już to robić”.
Najpierw warto zobaczyć całe dziecko.
Jeżeli coś w jego sposobie poruszania się Cię niepokoi, zapraszamy na konsultację do Fizjo-Pediatrii w Warszawie Wesołej. Sprawdzimy, czy maluch spokojnie przygotowuje się do kolejnej umiejętności, czy potrzebuje niewielkiego wsparcia.
Bo czasami rodzic najbardziej potrzebuje nie kolejnego ćwiczenia znalezionego w internecie, ale odpowiedzi na pytanie:
„Czy rozwój mojego dziecka naprawdę idzie w dobrym kierunku?”
Najczęstsze pytania rodziców
Dziecko nie przewraca się na brzuch w wieku 6 miesięcy – czy to problem?
Nie musi oznaczać problemu. Pełny obrót z pleców na brzuch może pojawić się po ukończeniu 6. miesiąca życia. Ważne jest jednak, czy dziecko podejmuje próby, prawidłowo podpiera się na brzuchu, przenosi ciężar i korzysta z obu stron ciała.
Czy sześciomiesięczne dziecko musi już obracać się z pleców na brzuch?
Nie każde dziecko wykonuje ten obrót dokładnie po ukończeniu 6 miesięcy. CDC jako kamień milowy 6. miesiąca wymienia obrót z brzucha na plecy. NHS wskazuje natomiast okres około 6.–8. miesiąca jako czas rozwijania swobodnych obrotów pomiędzy plecami a brzuchem.
Czy obrót z brzucha na plecy też się liczy?
Tak, jest to osobna umiejętność ruchowa i CDC wymienia ją jako jeden z kamieni milowych około 6. miesiąca życia. Obrót z brzucha na plecy i z pleców na brzuch wymagają jednak nieco innej organizacji ruchu.
Czy można ćwiczyć obrót, ciągnąc dziecko za rękę?
Nie jest to najlepszy sposób. Lepiej wykorzystać zainteresowanie zabawką, sięganie i delikatną pomoc przez miednicę, pozostawiając dziecku możliwość aktywnego wykonania jak największej części ruchu.
Moje dziecko obraca się tylko przez jedną stronę. Czy to normalne?
Na początku może mieć łatwiejszą stronę. Jeżeli jednak przez dłuższy czas obrót występuje wyłącznie w jednym kierunku lub widzisz również inne różnice pomiędzy stronami, warto ocenić dziecko pod kątem asymetrii.
Czy późniejszy obrót oznacza, że dziecko później zacznie siadać lub chodzić?
Nie można tego przewidzieć na podstawie jednej umiejętności. Rozwój oceniamy całościowo – ważna jest jego harmonijność, jakość ruchu i stopniowe zdobywanie kolejnych możliwości.
Informacja: artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny rozwoju dziecka przez fizjoterapeutę ani konsultacji pediatrycznej.