Integracja sensoryczna to zdolność organizmu do odbierania, przetwarzania i reagowania na bodźce zmysłowe. Pochodzą one zarówno z otoczenia, jak i z wnętrza ciała. Gdy te procesy są zaburzone, może to prowadzić do trudności w codziennym funkcjonowaniu, zwłaszcza u dzieci. Diagnoza integracji sensorycznej (SI, z ang. Sensory Integration) jest kluczowym etapem w zrozumieniu, jakie problemy występują w przetwarzaniu sensorycznym u danej osoby i jak można je skutecznie rozwiązać.
Pierwsze spotkanie i wywiad z rodzicami / opiekunami
Proces diagnozy integracji sensorycznej rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu z rodzicami lub opiekunami dziecka. Ten etap jest kluczowy, ponieważ rodzice znają dziecko najlepiej i mogą dostarczyć wielu cennych informacji. Rozmawiamy na temat jego zachowania, reakcji na różne bodźce i problemów, które mogą wskazywać na zaburzenia integracji sensorycznej. Pytania dotyczą m.in.:
- rozwoju motorycznego (np. kiedy dziecko zaczęło chodzić, raczkować),
- reakcji na bodźce zmysłowe (np. czy dziecko ma nadwrażliwość na dźwięki, dotyk, światło),
- zachowań związanych z jedzeniem, ubieraniem się, zabawą,
- funkcjonowania w środowisku przedszkolnym czy szkolnym.
Wywiad ten pomaga zrozumieć, jak dziecko reaguje na bodźce sensoryczne w codziennym życiu oraz wskazuje na obszary wymagające szczególnej uwagi podczas dalszej diagnozy.
Obserwacja dziecka w trakcie zabawy i codziennych czynności
Podczas tej obserwacji terapeuta zwraca uwagę na:
- sposób, w jaki dziecko porusza się, balansuje, koordynuje ruchy,
- jak reaguje na bodźce dotykowe (np. czy unika dotyku, czy lubi być przytulane),
- jak radzi sobie z zadaniami wymagającymi precyzyjnych ruchów (np. rysowanie, manipulowanie drobnymi przedmiotami),
- reakcje emocjonalne w odpowiedzi na różne bodźce sensoryczne (czy dziecko szybko się denerwuje, unika kontaktu, przejawia zachowania lękowe).
Testy południowo-kalifornijskie
Testy południowo-kalifornijskie szczegółowo analizują rozwój zdolności odbioru i przetwarzania informacji sensorycznych, takich jak dotyk, równowaga i propriocepcja (czyli zmysł orientacji ciała w przestrzeni). W ramach oceny badane są również umiejętności związane z planowaniem ruchu, znajomością własnego ciała, motoryką małą oraz koordynacją wzrokowo-ruchową.
Na końcu procesu diagnostycznego terapeuta sporządza raport, który zawiera dokładny opis funkcjonowania sensorycznego dziecka. Wyszczególnione są obszary, w których występują trudności. W raporcie tym można znaleźć:
- szczegółową analizę problemów sensorycznych,
- informacje o mocnych stronach dziecka, które mogą być wykorzystane w terapii,
- zalecenia dotyczące terapii integracji sensorycznej.
Terapeuta przedstawia rodzicom lub opiekunom wyniki diagnozy, wyjaśniając, jakie zaburzenia integracji sensorycznej zostały zidentyfikowane. Następnie proponuje jakie działania terapeutyczne mogą pomóc dziecku w lepszym funkcjonowaniu. Na podstawie diagnozy tworzony jest indywidualny plan terapii, który ma na celu poprawę przetwarzania sensorycznego i pomoc dziecku w radzeniu sobie z trudnościami. Kluczowym elementem jest połączenie terapii podczas zajęć z realizacja zaleceń do domu i szkoły / przedszkola.
Diagnoza integracji sensorycznej to złożony proces, który wymaga zaangażowania zarówno terapeuty, rodziców, jak i samego dziecka. Składa się z wielu etapów, od szczegółowego wywiadu i obserwacji, przez testy standaryzowane, aż po ocenę kliniczną i opracowanie planu terapeutycznego. Wczesne zidentyfikowanie problemów sensorycznych i odpowiednia terapia mogą znacząco poprawić jakość życia dziecka, pomagając mu lepiej funkcjonować w codziennym otoczeniu.
