Częste potykanie się i słaba koordynacja. – Kiedy nie jest normą i co oznacza?
Niejeden rodzic obserwuje, że jego dziecko często się potyka, przewraca lub ma trudności z utrzymaniem równowagi. Niekiedy słyszy: „On już tak ma” albo „Spokojnie, wyrośnie z tego”. Często tak jest, że w okresie intensywnego rozwoju zdarzają się przejściowe trudności z koordynacją. Jednak są sytuacje, w których częste potykanie się i wyraźnie słabsza sprawność ruchowa mogą być sygnałem, że organizm dziecka potrzebuje wsparcia.
Czy częste potykanie się to zawsze powód do niepokoju?
W pierwszych latach życia potykanie się jest czymś naturalnym. Dziecko uczy się panować nad swoim ciałem, układ nerwowy intensywnie się rozwija, a nowe umiejętności pojawiają się stopniowo. Jednak wraz z wiekiem stabilność i pewność ruchów powinny być coraz lepsze. Jeśli zauważysz, że twoje dziecko nie nadąża ruchowo za rówieśnikami lub unika aktywności takich jak bieganie, skakanie czy jazda na rowerze, warto przyjrzeć się temu bliżej.
Jak rozwija się koordynacja ruchowa u dziecka?
Koordynacja ruchowa to zdolność do płynnego, precyzyjnego i skoordynowanego wykonywania ruchów. Oznacza to, że różne grupy mięśni współpracują ze sobą w odpowiednim czasie i z odpowiednią siłą. Za prawidłową koordynację odpowiada między innymi układ przedsionkowy, czyli zmysł równowagi. Aktywizuje się przy każdym ruchu głowy i ciała, a jego zadaniem jest:
-
- orientacja ciała w przestrzeni,
-
- utrzymanie równowagi statycznej (np. podczas stania) i dynamicznej (np. podczas biegu),
-
- koordynowanie ruchów całego ciała.
Rozwój koordynacji to proces, który wymaga czasu i doświadczeń ruchowych. Dziecko doskonali ją poprzez zabawę — wspinanie się, huśtanie, jazdę na rowerze, skakanie czy zabawy z piłką. Im więcej różnorodnego ruchu, tym lepsza współpraca między mózgiem a ciałem.
Sygnały ostrzegawcze – kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Zaburzenia koordynacji ruchowej i równowagi mogą objawiać się w różny sposób. Niepokój rodziców mogą wzbudzić:
-
- trudności w chodzeniu i bieganiu, częste potykanie się lub przewracanie bez wyraźnej przyczyny — nawet na prostej drodze
-
- problem z utrzymaniem równowagi na krawężniku czy podczas spaceru po nierównej powierzchni
-
- lęk przed schodami, wysokością, jazdą windą
-
- unikanie huśtawek, karuzel i placów zabaw
-
- trudności z nauką nowych umiejętności jak np. jazda na rowerze lub hulajnodze, pływanie, skakanie na skakance
-
- niezręczność w codziennych czynnościach, takich jak ubieranie się, zapinanie guzików czy rysowanie
Co może oznaczać słaba koordynacja? Jakie są jej przyczyny?
Jedną z częstych przyczyn jest niedojrzałość układu nerwowego, w tym układu przedsionkowego (zmysłu równowagi), który odpowiada za stabilność ciała i orientację w przestrzeni. Jeśli dziecko w okresie wczesnego dzieciństwa rzadko doświadcza aktywności takich jak bujanie, kręcenie „samolotów” w powietrzu, skakanie czy bieganie, jego układ przedsionkowy może nie otrzymywać wystarczającej liczby bodźców.
Znaczenie ma również integracja sensoryczna — czyli sposób, w jaki mózg odbiera i łączy informacje z różnych zmysłów (wzroku, dotyku, czucia głębokiego i równowagi). Gdy proces ten przebiega z trudnościami, ruchy mogą być mniej skoordynowane, a dziecko może sprawiać wrażenie „niezgrabnego” lub szybko męczącego się.
Przyczyną problemów mogą być także obniżone lub podwyższone napięcie mięśniowe, a także trudności w planowaniu ruchu (czyli w zaplanowaniu kolejnych etapów czynności).
Jak wygląda konsultacja u fizjoterapeuty dziecięcego?
Podczas konsultacji dokładnie analizujemy postawę ciała zarówno w spoczynku i w ruchu. Obserwujemy ustawienie stóp, kolan, miednicy i pleców oraz to, w jaki sposób dziecko przenosi ciężar ciała. Oceniamy również równowagę, napięcie mięśniowe, koordynację oraz reakcje na zmianę pozycji ciała. W zależności od wieku mogą to być proste próby, takie jak stanie na jednej nodze, przejście po wyznaczonej linii, podskoki czy zadania z piłką.
Na podstawie obserwacji wyjaśniamy rodzicom, czy rozwój mieści się w normie, czy wymaga wsparcia. Jeśli jest taka potrzeba, proponujemy indywidualnie dobrane ćwiczenia oraz wskazówki do pracy w domu. Celem konsultacji jest nie tylko diagnoza, ale przede wszystkim znalezienie najlepszego sposobu, aby pomóc dziecku poczuć się pewniej i swobodniej w ruchu.
Dlaczego nie warto czekać, aż „samo przejdzie”?
Wczesna konsultacja to rozmowa, rozwianie wątpliwości i – w razie potrzeby – szybkie wsparcie. Im wcześniej pomożemy dziecku poczuć stabilność i kontrolę nad własnym ciałem, tym łatwiej będzie mu rozwijać się swobodnie i bez ograniczeń.
Jeśli masz wątpliwości, nie zwlekaj. Umów się na konsultację i rozwiej swoje obawy. Wczesne wsparcie fizjoterapeutyczne daje dziecku zdrowy start. Ponadto buduje pewność w każdym kroku.
Artykuł przygotowała mgr Klaudia Nowak fizjoterapeutka specjalizująca się w terapii wad postawy i wsparciu rozwoju ruchowego dzieci i młodzieży.