Otwarte usta u dzieci – przyczyny i konsekwencje
z perspektywy logopedy
Artykuł autorstwa mgr Aleksandry Łuczyńskiej
Otwarte usta u niemowląt i starszych dzieci to kwestia często bagatelizowana przez rodziców. Z logopedycznego punktu widzenia to objaw, który może wskazywać na zaburzenia funkcjonalne w obrębie układu orofacjalnego i skutkować poważnymi konsekwencjami dla rozwoju mowy, zgryzu, oddychania oraz ogólnego rozwoju dziecka.
Przyczyny otwartych ust u dzieci
1. Oddychanie przez usta: Najczęstszą przyczyną otwartych ust jest niedrożność nosa, która zmusza dziecko do oddychania przez usta. Może to wynikać z:
2. Osłabienie napięcia mięśniowego: Obniżone napięcie mięśniowe w obrębie mięśni twarzy może prowadzić do nieefektywnego domykania ust.
- przerostu migdałka gardłowego
- przewlekłego nieżytu nosa (alergicznego lub infekcyjnego),
- skrzywienia przegrody nosowej,
- polipów nosowych.
2. Osłabienie napięcia mięśniowego: Obniżone napięcie mięśniowe w obrębie mięśni twarzy może prowadzić do nieefektywnego domykania ust.
3. Nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka: Język powinien w spoczynku przylegać do podniebienia, a usta powinny być zamknięte. Jeśli język spoczywa nisko w jamie ustnej, może to prowadzić do otwierania ust oraz problemów z artykulacją.
4. Niewłaściwe nawyki oralne: Ssanie kciuka, smoczka, oddychanie przez usta, gryzienie przedmiotów czy języka to nawyki, które mogą utrwalać nie prawidłową pozycję ust i języka.
5. Wady anatomiczne i zgryzowe: Nieprawidłowości w budowie twarzoczaszki lub zgryzu (np. tyłozgryz, otwarty zgryz) mogą utrudniać prawidłowe domknięcie ust i utrzymanie ich w pozycji spoczynkowej.
4. Niewłaściwe nawyki oralne: Ssanie kciuka, smoczka, oddychanie przez usta, gryzienie przedmiotów czy języka to nawyki, które mogą utrwalać nie prawidłową pozycję ust i języka.
5. Wady anatomiczne i zgryzowe: Nieprawidłowości w budowie twarzoczaszki lub zgryzu (np. tyłozgryz, otwarty zgryz) mogą utrudniać prawidłowe domknięcie ust i utrzymanie ich w pozycji spoczynkowej.
Konsekwencje otwartych ust
1. Zaburzenia mowy i artykulacji:
Otwarte usta sprzyjają nieprawidłowemu pozycjonowaniu języka, co wpływa negatywnie na rozwój artykulacji głosek.
2. Wady zgryzu i nieprawidłowy rozwój szczęk: Stałe oddychanie przez usta powoduje zmiany w napięciu mięśniowym i rozwoju kości twarzoczaszki, co może skutkować m.in. zgryzem otwartym, tyłozgryzem, wąską szczęką czy wysokim podniebieniem.
3. Zmiana rysów twarzy (twarz adenoidalna): Charakterystyczne cechy to m.in. wydłużona twarz, wiotka dolna warga, opuszczona żuchwa i nawykowo otwarte usta – tzw. „twarz adenoidalna”, typowa dla dzieci z przewlekłym oddychaniem ustnym.
4. Problemy ze snem i koncentracją: Oddychanie przez usta wiąże się z obniżoną jakością snu, chrapaniem, a nawet bezdechami sennymi. To z kolei wpływa na zmęczenie, trudności z koncentracją i nauką.
5. Zwiększone ryzyko infekcji: Brak filtracji powietrza przez nos oraz przesuszenie błon śluzowych jamy ustnej sprzyja infekcjom górnych dróg oddechowych. Z czasem otwarte usta stają się nawykiem, co utrudnia terapię logopedyczną i wymaga długotrwałej reedukacji funkcji orofacjalnych.
2. Wady zgryzu i nieprawidłowy rozwój szczęk: Stałe oddychanie przez usta powoduje zmiany w napięciu mięśniowym i rozwoju kości twarzoczaszki, co może skutkować m.in. zgryzem otwartym, tyłozgryzem, wąską szczęką czy wysokim podniebieniem.
3. Zmiana rysów twarzy (twarz adenoidalna): Charakterystyczne cechy to m.in. wydłużona twarz, wiotka dolna warga, opuszczona żuchwa i nawykowo otwarte usta – tzw. „twarz adenoidalna”, typowa dla dzieci z przewlekłym oddychaniem ustnym.
4. Problemy ze snem i koncentracją: Oddychanie przez usta wiąże się z obniżoną jakością snu, chrapaniem, a nawet bezdechami sennymi. To z kolei wpływa na zmęczenie, trudności z koncentracją i nauką.
5. Zwiększone ryzyko infekcji: Brak filtracji powietrza przez nos oraz przesuszenie błon śluzowych jamy ustnej sprzyja infekcjom górnych dróg oddechowych. Z czasem otwarte usta stają się nawykiem, co utrudnia terapię logopedyczną i wymaga długotrwałej reedukacji funkcji orofacjalnych.
Rola logopedy w diagnozie i terapii
Logopeda odgrywa kluczową rolę w ocenie funkcji orofacjalnych, w tym toru oddechowego, pozycji języka, napięcia mięśniowego oraz nawyków oralnych. Terapia logopedyczna obejmuje:
- naukę prawidłowego toru oddechowego (oddychanie przez nos),
- ćwiczenia zamykania ust i wzmacniania mięśni warg,
- korektę pozycji spoczynkowej języka,
- eliminację szkodliwych nawyków,
współpracę z laryngologiem, ortodontą, neurologopedą, a czasem fizjoterapeutą.
Umów się na swoją pierwszą konsultację